26 Նոյեմբեր 2013, 10:04
1834 |

Համադրել անհամադրելին

Ոսկերիչ եղբայրներ Սևակ ու Սարգիս Բաղդասարյանների ստեղծագործական կյանքը վճռված էր ի ծնե: Ապրում էին հոր ու հորեղբոր` ձեռագործ խեցեղենով ու նկարներով լի տանը, հագնում մոր ստեղծած՝ շքեղ ազգային նախշերով շորերը: Հայրը՝ Մանվել Բաղդասարյանը, ու հորեղբայրը, աշխատելով Գեղագիտության ազգային կենտրոնում, դաստիարակել էին հայ նկարիչների ու խեցեգործների մի քանի սերունդ. նրանց գիտեր արվեստով հետաքրքրվող յուրաքանչյուր երևանցի:

Արվեստի հանդեպ ունենք միևնո՞ւյն մոտեցումը, թե՞ լինում են քննարկումներ ու վեճեր:
Սարգիս.
Մեր հայացքները, իհարկե, էապես տարբեր են, սակայն դա մեզ օգնում է ներդաշնակորեն գոյակցել ընդհանուր գործում: Կես բառով հասկանում ենք միմյանց:
Սևակ. Հերթական գործը սկսելով՝ ելնում ենք նույն կետից, հետո հեռանում, սակայն գիտենք, որ գործում ենք նույն տիրույթում, ու որ ինչ-որ կետում անպայման խաչվելու ենք:

«Անուբիս», 2010 թ., Սևակ և Սարգիս Բաղդասարյաններ«Անուբիս», 2010 թ., Սևակ և Սարգիս Բաղդասարյաններ
 

Ե՞րբ որոշեցիք աշխատել մետաղով: 
Սևակ. Ամեն ինչի սկսվեց գեղարվեստից: Հետո աստիճանաբար ծանոթացանք տարբեր նյութերի հետ: Իսկ մետաղով աշխատելը հիմնականում Սարգիսի շնորհիվ է: Նա է կազմակերպել արվեստանոցի այդ մասը:
Ձեր գործերում միանշանակ կա ազգային հիմք, սակայն այն թվում է բավական աբստրակտ…
Սևակ.
Իհարկե, օգտագործում ենք հայկական նախշեր, օրինակ՝ վիմագրեր կամ դրվագներ մեր կարպետներից: Սակայն աստիճանաբար սերտեցինք տարբեր քաղաքակրթությունների մշակույթներ, զանազան ձևեր ու նշաններ: Վստահ եմ, որ կա համամարդկային գենետիկ հիշողություն, ինչ-որ ընդհանուր ինֆորմացիոն դաշտ:
Սարգիս. Մարդը չի կարող ստեղծել որևէ նոր բան: Մենք ուղղակի նայում ենք բնությանն ու յուրովի բեկում դրա ձևերն ու գծերը՝ համաձայն մեր գեղարվեստական մտածողության:
Սևակ. Բնության մեջ կարելի է տեսնել թե՛ ազգային նախշեր, թե՛ եգիպտական երկրաչափություն:

Ձեր գործերում ընդհանրապես շատ են խորհրդանիշներն ու երկրաչափական մարմիններ:
Սևակ.
Երեխա ժամանակ հնարել էի իմ խորհրդանիշը ու դրանով ստորագրում էի բոլոր նկարներս: Խաչով չորս մասի բաժանված շրջան էր: Դե պատկերացրե՛ք զարմանքս, երբ հետո սկսեցի հանդիպել նույն նշանը հին պատկերներում, նույնիսկ գյուղի կանանցից մեկի գաթայի վրա: Դա էլ է ապացուցում, որ մենք չենք հնարում ոչ մի նոր բան, այլ կարող ենք միայն վերաիմաստավորել ու մի քիչ փոխակերպել արդեն գոյություն ունեցողը: Քառակուսու, շրջանի, խաչի պես մարմինները կամ արևի, չորս տարրերքների և այլնի խորհրդանիշերը յուրաքանչյուրիս ենթագիտակցության մեջ են:

Ունե՞ք գաղտնիքներ, որոնք չեք բացում ամեն աշակերտի:
Սարգիս.
Մեր աշակերտներին հասանելի է մեր ամբողջ իմացածը: Այլ հարց է, որ անընդհատ առաջանում են նոր հարցեր, որոնց պատասխանները մենք էլ չգիտենք ու պիտի միասին փնտրենք:
Սևակ. Ի դեպ, երբ երեխա էինք, ու ինչ-որ բան էինք ստեղծում, մեր հայրը չորս բան էր հարցնում մեզ, «Ի՞նչ ես արել», «Ինչո՞ւ ես արել», «Ի՞նչ ես անելու ստեղծածովդ», «Ի՞նչ սովորեցիր այն ստեղծելիս»: Աշխատանքը ոչնչացվում էր, եթե չէինք կարողանում պատասխանել: Այս փորձությունն անցնելով՝ հուսալիր հարցնում էինք, «Այսինքն՝ լա՞վ գործ է»: Պատասխանը միշտ նույնն էր, «Ահավո՛ր է»: Այստեղ առաջանում էր հինգրերորդ հարցը. ինքներս պետք է ասեինք՝ ինչու է վատն ու սեփական ձեռքերով ոչնչացնեինք ստեղծածը:

«Քայլ», 2005 թ. Սևակ Բաղդասարյան«Քայլ», 2005 թ. Սևակ Բաղդասարյան

Դաժան մոտեցում է:
Սևակ.
Չէի ասի: Դրա շնորհիվ էր, որ կատարելապես զինված էինք, երբ տարիներ անց մեր ստեղծագործություններով ներկայացանք հանրությանը, որն արդեն հարցեր ու ակնկալիքներ ուներ մեզնից:
Մինչ ձեր աշխատանքները ոչնչացվում էին մեկը մյուսի հետևից, չուզեցի՞ք թողնել այդ ամենն ու ու դառնալ, օրինակ՝ տնտեսագետ:
Սարգիս.
Հակառա՛կը: Ավելի՛ տարվեցինք:

Ի՞նչն է մետաղի, կաշվի, փայտի պես տարբեր նյութերը համադրելու գեղարվեստական գաղափարը:
Սևակ.
Դե, երեխա ժամանակ մտածում էինք՝ ինչո՞ւ չի կարելի ջրաներկը խառնել յուղաներկին: Այնքան էինք փորձում, մինչև ստանում էինք նախկին երկուսը միաձուլող նոր՝ երրորդ նյութը: Այդ օրից ունենք անհամադրելին համադրելու հատուկ սեր: Ընդհանրապես, չեմ կարծում, որ արվեստում ամեն ինչ պետք է լինի գեղեցիկ ու շքեղ:
Կոպիտ նյութերը համադրելով նուրբ նյութերի հետ՝ աշխատում ենք ընդգծել դրանց անհատականությունը, դարձնել ավելի հետաքրքիր նման համակցության մեջ: Սակայն դա նյութական կողմն է: Գաղափարային իմաստ ներդնելը, իհարկե, ավելի բարդ է. անհամադրելին համադրելու փորձերը կարող են առաջացնել անսպասելի արձագանքներ:


Ոսկերչությունը արհե՞ստ է, թե արվեստ:
Սարգիս.
Արվեստ, որը երբեմն վերածում են արհեստի առօրյա ֆինանսական խնդիրները լուծելու համար:
Սևակ. Արվեստ է, եթե ակնեղենը ոչ թե արտադրում, այլ ստեղծում ենք:

Գիտեմ, որ մասնակցել եք շրջակա միջավայրի պաշտպանության ծրագրին…
Սարգիս.
Դա համատեղ նախագիծ էր մեր ընկեր Ռուբեն Խաչատրյանի՝ Հայաստանի Վայրի բնության և մշակութային արժեքների պահպանման հիմնադրամի տնօրենի հետ: Աղբից պատրաստեցինք Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիների արձանները: Աշխատանքները տեղադրվեցին «Մոսկվա» կինոթատրոնի մոտ:
Սևակ. Վերջերս Ռուբենի հետ ձեռնամուխ եղանք Մեծ եղեռնի զոհերի հուշակոթողի մոտ դրված ծաղիկների վերամշակման նախագծի իրականացմանը: Ծաղիկների ցողունները վերածեցինք պարարտանյութի, մի քանի տոննա ծաղկաթերթիկները վերամշակեցինք ու պատրաստեցինք թուղթ, որի վրա Ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտը կտպի շնորհակալագրեր:

«Հրեշտակ», 2007 թ. Սարգիս Բաղդասարյան«Հրեշտակ», 2007 թ. Սարգիս Բաղդասարյան

Ի՞նչ հետագա ծրագրեր ունեք:
Սարգիս.
Առաջին հերթին պետք է վերջապես բացենք մեծ, առանձին արվեստանոց:
Սևակ. Նաև իրագործենք մեր հոր նախագիծը: Ճանապարհերը լիքն են մետաղի կտորներով, օրինակ՝ ասֆալտի մեջ մխրճված հեղույսները կամ մանեկները, կամ մտոցների անպետք կափարիչները տարիներով մնում են մեքենաների անիվների տակ ընկած: Ուզում ենք հավաքել այդ ամենն ու ստեղծել գեղեցիկ զարդեր:

Ձեր երեխաներին տոգորելո՞ւ եք արվեստով:
Սևակ.
Արժե՞ որ… Թո՛ղ ինքնուրույն ընտրեն իրենց ճանապարհը:

Նայելով ձեր հյուրասենյակի պատին՝ հատակից մինչև 70 սմ բարձրություն ծածկված նկարներով, կարելի է եզրակացնել, որ արդեն ընտրել են:
Սարգիս. Այո, երևի մեր ազդեցությունն արդեն կա: Բայց ի՞նչ իմանաս…

«Երևան» ամսագիր, N6, 2010

Այս թեմայով